MOBBİNGİN ETKİLERİ

MOBBİNGİN ETKİLERİ

Mobbing hedef seçilen kurbanı etkilemekle kalmayıp bağlı olduğu örgütü, mağdurun ailesi ve yakınlarını, içinde bulundukları toplum ve ülkeyi de etkiler. Sonuçta bu süreçten en fazla etkilenen birebir mobbinge maruz kalan birey ile mobbingin yaşandığı örgüttür.

Türkiye’de Human Resources Management (HRM) tarafından 2006 yılında http://www.yenibiris.com adlı web adresi üzerinden bir mobbing anketi uygulanmıştır. Katılanların % 56’sını erkeklerin % 44’ünü ise kadınların oluşturduğu 100 kişiye yapılan mobbing anketine göre katılanların % 81’i mobbinge maruz kaldıklarını belirtmişlerdir. Üstlerin astlarına uyguladıkları mobbing % 70’dir. Katılımcıların % 25’i aynı seviyedeki çalışma arkadaşından, % 3’ü astından mobbinge maruz kaldıkları sonucuna ulaşılmıştır. Yine aynı araştırma sonucuna göre, mobbingle birkaç kez karşılaşanların oranı % 79, sadece bir kez karşılaşanların oranı % 18, hiç karşılaşmayanların oranı ise % 2’dir. Ülkemizde bu vakalar şu şekillerde sonuçlanmıştır: % 27 çalışan istifa etmiş, % 25 bilmezden gelip işe devam etmiş, % 18 işten çıkarılmış ve % 17 ise bu durumu üst yönetim ya da insan kaynakları yetkilisine iletmiş, yani kurumsal bir yaklaşımda bulunmuştur.136

135 Çobanoğlu, Ş., İşyerinde Duygusal Saldırı ve Mücadele Yöntemleri, s.95. 136 Özçelik, B., “Astlarına Terör Uygulayan Yönetici Hak Ettiği Yerde değil Demektir”, Hürriyet Gazetesi, 16.07.2006.

 Kişiler Üzerindeki Etkileri

Kasıtlı ve sistematik olarak devam eden mobbing süreci, kişiler üzerinde onarılması zor yaralar açmaktadır. Mobbingin kurban üzerinde yol açtığı zararları sosyal ve ekonomik açıdan incelemek gereklidir.137

Mobbingin kişiler üzerinde yarattığı etki sosyal açıdan incelenecek olursa, mobbing birey üzerinde zararlara yol açmasına rağmen çoğu zaman mağdurlar işten ayrılamazlar. İlerleyen yaşları yeni bir iş bulma yeteneklerini azaltır. Bireyin sosyal hayatı yok olmaya başlar. Mağdur, mobbingin dinamikleri sayesinde sosyal çevresinden uzaklaşmaya başlar. Örgüt içindeki konumunu yitiren, sosyal çevresinden uzaklaşmış ve yeni bir işi aramaya gücü olmayan mağdur birey, iş hayatındaki psikolojik yıldırma sonrasında yaşadığı travmalardan dolayı stres bozuklukları yaşar. Özgüvenini yitirmiş olan mobbing mağduru başarısız olarak değerlendirilir. İşyerinde dışlanmış ve mesleki kimliğini kaybetmiş kurban, sosyal çevresi ve ailesinin gözündeki yerini de kaybeder.

Mobbingin kişiler üzerinde yarattığı etkiye ekonomik açıdan bakılacak olursa, mobbingin yarattığı baskılar mesleki pozisyon açısından bireyin giderek kötüleşmesine ve saygınlığının azalmasına neden olur. Kolay kolay yeni bir iş bulamayan mağdur, işten çıkar ya da çıkarılır. Bireyin rehabilitasyonu için harcanan paralar ile işi kaybetme sonucu ortadan kalkan düzenli kazanç, mağdur birey ve yakınlarının ekonomik sıkıntı çekmelerine yol açar.

80 kişilik çalışan üzerinde yapılan bir araştırmada çalışanların 30’u (% 37,5) herkesin işinden bıktığını, 22’si (% 27,5) kurum içi değişiklik istediğini, 14’ü (% 17,5) nedensiz moral çöküntüsü içinde olduklarını, 14’ü ise (% 17,5) morallerinin çok iyi olduğunu belirtmişlerdir.

Kurumlar Üzerindeki Etkileri

İşyerlerinde var olan psikolojik taciz davranışlarının bireye vermiş olduğu zararlar kadar, örgüt üzerinde açtığı yaralar ve ödenen bedeller de vardır. İsveçli iş ekonomistleri uzun süren ve tekrar eden mobbing ve hastalıkların şirketlere katlanarak artan maliyetlere yol açtığına dair tespitler yapmışlardır. Bu tahribatların farkında olan ve daha az maliyetler ile bu sorundan kurtulmak isteyen örgütler, çalışanlarının bu durumlarını düzeltmek için istirahat ve rehabilitasyon olanakları sağlarlar. Aksi takdirde daha pahalı olan ve iş ortamını yeniden yapılandırmak ile sonuçlanan bir durumla karşılaşabilirler. Artan çatışmalar, olumsuz daha başka gelişmelere yol açabilir. Psiko-sosyal iş ortamı daha da kötüleşir. Örgüt içindeki takım çalışması bozulur.

Sağlıklı örgüt ikliminin bozulması ile beklenen performans alınamaz ve yüksek üretim maliyetleri ortaya çıkar. Başarısızlıklar örgütün saygınlığını zedeler veacımasız rekabet ortamı içerisinde yok olması kaçınılmaz olur. Örgütler bu çatışmalar sonucu ellerindeki profesyonelleri kaybederler. Düşük verimlilik ve işgücü devir oranları artar. Çalışanların moral ve motivasyonları azalır. Mobbing mağdurları zaman içerisinde örgüte ekonomik açıdan yük olmaya başlar.

Mobbingin örgütlere, çatışmalı ortam, anlaşmazlık, olumsuz örgüt iklimi, güvensizlik ortamı, örgütün saygınlığının azalması, bireylerarası sevgi ve saygı duygularının azalması, çalışanlarda isteksizlik ve yaratıcılığın engellenmesi gibi psikolojik maliyetleri vardır. Yine, hastalık izinleri sonucu işgücü kaybı, yetişmiş elemanların kaybı, işten çıkma veya çıkarılmaların artmasıyla yeni alımların maliyeti, eğitim, performans düşüklüğü, iş kalitesinin azalması, ödenen tazminatlar, işsizlik sigortaları, yasal işlem, mahkeme masrafları ve erken emeklilik ödemeleri gibi ekonomik maliyetleri vardır.

Aile Üzerindeki Etkileri

Mobbing mağdurunun en önemli dayanaklarından biri olan aile, arkadaş ve sevdiklerinin neler yaşadıkları, mobbing mağdurunu nasıl gördükleri ve ne kadar yardım edebildikleri üzerinde durulacak olunursa; işyerinde yaşanan bir mobbing olgusunun bireyin özel yaşantısına etkisi sonucu karı-koca, ebeveyn-çocuk ilişkileri ve çocukların psikolojik gelişimlerinin olumsuz etkilenmesi beklenir. Burada önemli olan işyerinde psikolojik tacize uğrayan kişinin durumu ailesine ne kadar yansıttığıdır. Hatta işten çıkarıldığı halde bundan ailesine söz etmeyen ve düzenli olarak işe gidiyormuş gibi davranan insanlar vardır. Mobbing mağdurunun farklı davranışlarını, ailesi ve arkadaşlarının alışkın olmamaları üzerine güçlük çekebilecekleri, algılamakta zorluklarla karşılaşabilecekleri ve kendilerini ümitsiz hissedebilecekleri mağdur tarafından unutulmaması gereken hususlardan biridir.

Mobbing kurbanının telaşı ve yaşadıkları, kendi duygu ve davranışlarını değiştirmekle kalmayıp ilişkilerini de etkiler. Sürekli kendi durumları hakkında konuşmak ve durumlarını anlatmak isterler. Destek bulmak için içinde bulundukları durumu tekrar tekrar anlatırlar. Aile üyeleri veya arkadaşları aynı şeyleri dinlemekten sıkılıp kaçmak isterler ve yakınlarının bu durumunu sorgularlar. Bu şekilde mobbing sendromunu birlikte yaşayan ailede, çalışan eşlerden birisi işyerinde baskı altındayken aile bireyleri, çocuklar, eşler, kardeşler, anne ve baba da aynı sıkıntıları yaşamaktadır. Sorunlar genellikle iş yaşantısından aile ortamına taşınmakta ve çift yönlü mobbing halini almaktadır.

Toplum ve Ülke Üzerindeki Etkileri

İşyerlerinde yıldırma davranışlarının toplumumuza yüklediği ağır bedeller ve faturalar unutulmaması gereken önemli konulardan biridir. Her şeyden önce toplum içinde mutsuz bireylerin sayısı artmakta, ekonomik sıkıntılar, işsizlik, intihar eğilimleri gibi sosyal sorunlar ortaya çıkmaktadır. Ayrıca vergilerden oluşan ülke gelirinin bir kısmı sağlık masraflarına gitmekte ve işgücü kaybının sosyal yardım kuruluşlarına olan talebin artmasına ve yüksek maliyetlere neden olmaktadır.Aşırı derecede mobbinge maruz kalan çalışanlar erken emekli olmaya meyillidirler.

Mobbingin toplum ve ülke üzerindeki etkilerine örnek verilecek olursa, National Safe Workplace Institute (Ulusal İşyeri Güvenliği Enstitüsü)’nün uzman raporuna göre 1992 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nde mobbingin çalışanlara toplam maliyeti 4 milyar dolardan fazladır. Yine British Columbia Workers Combosation Board (British Columbia İşçi Tazminatları Kurulu)’na göre Kanada’da mobbing ile ilgili kanunun yürürlüğe girmesiyle 1985 yılından itibaren hastane çalışanları tarafından açılan ücret kaybı davaları % 88 artış göstermiştir. Almanya’da mobbingin 1000 çalışanlı bir işletmeye maliyeti 112.000 dolar, dolaylı maliyeti ise 56.000 dolar olarak hesaplanmıştır.

Bu durumlardan da anlaşılacağı üzere işyerinde mobbinge maruz kalanların işgücü kaybı, hastalık izinleri, verimsizlik, örgütün saygınlığını kaybederek rekabet ortamı içindeki yerinin zayıflaması gibi dolaylı maliyetlerin toplumun ekonomik yapısı ile ülke ekonomisine vermiş olduğu zararlar çok fazladır.